Saltar al menú principal
Saltar al contenido

Geografia eta mapak

Antzinako mapen azpi-bilduma

Liburutegi Nazionaleko Kartografia Zerbitzuaren oinarri dokumentala Errege Liburutegitik ekarritako funtsetan eta Estatuko Lehen Idazkaritzara atxikitako garai bateko Geografia Kabineteko eta Bulego Unibertsaleko bilduma kartografikoetan dago. Kabinetearen antolaketa Tomás Lópezen eta haren seme Juan Lópezen ardurapean utzi zuen Godoyk 1795ean.

Bilduma hori 1913an iritsi zen Liburutegira, ekainaren 7ko Errege Aginduaren bidez. Gune garrantzitsuena Mendoza bildumak, López familiak eginiko mapek eta eskuz eginiko mapen bildumak osatzen zuten.

1. Mendoza bilduma

Map of the Province of South Carolina, James Cook, 1773

Map of the Province of South Carolina, James Cook, 1773 (sakatu irudia handitzeko)

XVIII. mendeko Espainiako nabigatzaileen jarduera profesionala garatu zen ildo zientifikoa kontuan hartuta, José Mendoza Ríos fragata kapitain ospetsua aipatu behar da. Eremu-lan zientifiko ugari egin zituen, adibidez, Manuel Godoy lehenengo ministroak aginduta mapa-bilduma bat bildu zuen Estatuko Lehenengo Idazkaritzari atxikita sortu zen Geografia Kabineterako. Aipatu bilduma Liburutegi Nazionalaren Kartografia zerbitzuaren eskuetan dago.

Mendozaren bildumak 2.405 mapa ditu eta bi multzotan banantzen dira: lehenengoa, 1.697 mapekin, gehienak Britainia Handian inprimatuak XVIII. mendearen bigarren erdian; bigarrena, berriz, 708 mapekin, beste herrialde batzuetan grabatutakoak (Frantzia, Alemania, Espainia, Errusia, etab.). Mapak kontu handiz argiztatu dira; gehienak oihalez daude estalita, eta oso ongi gorde dira. Mapak garrantzi eta balio handikoak dira, Europa osoan geografiaren mugimendu zientifikoa piztu zen garaikoak.

2. López familien mapak

Munduko mapa, Tomás López, 1771

Munduko mapa, Tomás López, 1771 (sakatu irudia handitzeko)

Tomás López de Vargas Machuca da XVIII. mendeko Espainiako kartografiaren pertsona garrantzitsuena. Bourguignon D’Anville kartografo frantses ezagunaren ikasle izan zen. Harengandik ikasi zuen mapak trazatzeko "kabineteko geografo" deritzon teknika ezaguna; iritzi pertsonalik gabe eta lurralde bereko hainbat mapa konparatuz egitean datza. Bizitzan zehar berrehun mapa baino gehiago egin zituen, lurralde nazionalekoak eta Ameriketako zonaldeetakoak.

Lan egiteko prozesuak zehaztasun gutxi eman bazien ere, Lópezen mapak garrantzitsuak dira, Espainiako lehenengo kartografoa izan baitzen herrialdeko mapak sistematikoki grabatzen eta publikatzen, garai hartaraino atzerriko mapak erabiltzeko zegoen mendekotasunetik askatuz. Bere mapetan administrazio-banaketak agertzen dira, Felipe V.ak Nueva Planta Dekretuetan ezarritako eskema oinarri. Banaketa hori XVIII. mende osoa eta XIX. mende hasierara arte egon zen indarrean, 1833an probintzien eta alderdi judizialen banaketa berria (gaur egunera arte irauten du) ezarri zen arte.

Bilduma horretan, ia guztian, Tomás López eta bere seme Juan eta Tomás Mauriciok egindako mapak, grabatuak eta argitalpenak daude. Orri solteetan eta atlasetan bilduta dauden mapak eta planoak dira; gehienak Espainiakoak eta bertako probintzietakoak. Ordena militarren eta Ameriketako kolonien jabetzakoak dira. Kontinente guztietako mapak eta Europako herrialde garrantzitsuenetako mapak ere baditu.

Bibliografia eta katalogoak

  • Catálogo-inventario de mapas, cartas marinas, itinerarios, etc. / publicados... y colectados para la primera Secretaría de Estado... Josef de Mendoza Ríos jaunarena. 1796. Mendoza Bildumako inbentario mekanografiatua.

     

    Cartografía en la época de los descubrimientos: catálogo. Madril, Liburutegi Nazionala, 1974.

     

    La imagen del mundo: 500 años de Cartografía. Madril, Liburutegi Nazionala, 1992.

     

    Tesoros de la Cartografía Española. Madril, Liburutegi Nazionala. Caja Duero, 2001.

     

    CARMEN LÍTER MAYAYO, ANA HERRERO VIGIL eta FRANCISCA SANCHIS BALLESTER. Cartografía de España en la Biblioteca Nacional: siglos XVI-XIX: catálogo de fondos. Madril, Liburutegi Nazionala, 1994.

     

    Cartografía de España en la Biblioteca Nacional. siglos XVI-XIX: Adenda. Madril, Liburutegi Nazionala, 2008.

     

    CARMEN LÍTER MAYAYO eta FRANCISCA SANCHIS BALLESTER. Tomás López eta laguntzaileak. Madril, Liburutegi Nazionala, 1998.

     

    CARMEN LÍTER MAYAYO (FRANCISCA SANCHIS BALLESTERren laguntzarekin). La obra de Tomás López: imagen cartográfica del siglo XVIII, Madril, Liburutegi Nazionala, 2002.

     

    CARMEN LÍTER MAYAYO. Los Mapas del Quijote. Madril, Liburutegi Nazionala, 2005.

     

    Guía de fuentes para la historia de Iberoamérica. Madril, 1969. 2. liburukian, Liburutegi Nazionalaren Kartografia atalean, José Ibáñezek Kartografia Zerbitzuan gordeta eta eskuz idatzita dauden Amerikako mapen zerrenda egiten du.