Saltar al menú principal
Saltar al contenido

Bildumaren historia

Inkunableak

Inkunableak esaten zaie 1501eko urtarrilaren 1a baino lehenago inprimatu diren liburuei.

Espainiako Liburutegi Nazionalak du herrialdeko bilduma garrantzitsuena: 3.100 ale baino gehiago. Bilduman, Espainiako inprimategi nagusiak eta Europako gehienak agertzen dira.

Fundazioaren funtsetako bati esker, hain zuzen ere, Ucedako dukearen Juan Francisco Pacheco Téllez Girónen liburutegiari (Felipe V.ak konfiskatutakoa), iritsi ziren lehenengo aleak, baina esan daiteke inkunableen bilduma 1736tik aurrera dagoela soilik Errege Liburutegian. Urte hartan, Juan de Iriartek, Blas Antonio de Nasarre liburuzainaren laguntzarekin, lortu zuen liburuki batzuk trukatzea Avilako Santo Tomás komentu domingotarrarekin: XV. mendeko 315 argitalpen-ale gehitu ziren errege bildumara. Inkunable horietako asko Juan Gómezen eskuetara joan ziren koadernatzeko, zati bat pergaminoan eta beste bat azalean. Koadernatze-lanak 1740 eta 1741 urteen artean egin zituen.

XVIII. mendean Errege Liburutegiaren bilduma areagotzeko, jakintsu edo nobleen liburutegi partikularrak erostea zen ohikoena: liburu-sailtzaileei noizean behin soilik erosten zitzaizkien txikizka inkunableak.

Desamortizazio-legeen ondorioz inprimakien bilduma izugarri areagotu bazen ere, aleak ez ziren oso garrantzitsuak horrelako inprimakiei dagokienez. Soilik Madrilgo Kristoren Pazientziako Kaputxinoen eta San Frantziskoko Komentuen liburutegiak dira aipatzekoak. Ale horiek 1836. urtearen ondoren gehitu ziren, eta dagoeneko ez dute Errege Liburutegiaren jabetza-zantzurik.

1865ean lortu zen Pedro Caro Sureda-Valero y Togores Romanako III. Markesaren liburutegia. Eskuratu ostean, Sustapen Ministerioan gorde zen 1873. urtera arte. Liburutegi horri esker, beste bolumen garrantzitsu bat gehitu zen, inperio motako koadernatzeekin, pergaminoan, batzuetan jaspeztatua, besteetan polikromatua, aldizka ahuntz-larruzko zinta edo karratuekin eta, oro har, bizkar apainduekin; guztiak Vicente Beneitok egindako lanak, Valentzian. Fernando José de Velasco y Ceballos Legelari ezagunaren liburutegia gehitu zen ostean, hogeita hamar bat inkunableekin.
 
1873. urte hartan bertan sortu zen «Liburu arraro eta preziatuen» 2. atala Liburutegi Nazionalaren Inprimakien sailean (beste saila Eskuizkribuena zen); hamabi azpi-sail egin ziren, eta hauek dira sei nagusiak: 1. Aparteko liburu inkunableak; 2. Alemanian inprimatutako liburu inkunableak; 3. Espainian inprimatutako liburu inkunableak; 4. Italian inprimatutako liburu inkunableak; eta 5. Beste herrialdeetan inprimatutako liburu inkunableak. Zalantzarik gabe, azpi-sail hau azal ezina da, kontuan hartzen bada behintzat hiru urte beranduago inkunableen bilduma 1.700 alek osatzen zutela.

Espainiako Liburutegi Nazionalak (BNE) duen inkunableen bildumen historian jazotako beste une interesgarri bat 1886an gertatu zen, Osunako eta Infanterriko dukearen liburutegia gehitu zenean. Beste bi momentu ere gogoratu behar dira: lehenengo, Sustapen Ministerioaren liburutegia bidali zenean, 1888an, hamabost inkunableekin; eta, bigarrenik, Parisen, 1891n egindako enkante ospetsua, Benahavis konde zen Ricardo Heredia y Livermoreren liburutegia likidatu zenean, orduan lortu baitzituen Liburutegiak dozena bat ale garrantzitsu.

Bildumaren sorrerako beste une garrantzitsu bat 1899an eman zen, Pascual de Gayangos y Arceren liburutegia gehitu zenean. Ale ugari zituen arestian aipatu diren funtsekin konparatuz gero.

BNEren inkunableen bilduma handitzen joan da merkatu nazional eta nazioartekoan edo partikularren eskuetan agertutako aleak lortzeari esker, baina baita Liburutegi Nazionalean bertan inkunable berriak aurkitzeagatik ere, gehienetan patxada handiagoz begiztatu izan direlako bildumako bertako bolumen artifizialak eta kontu handiagoz eskuizkribu eta inprimaki "Arraroak", edo garai batean Hainbat zeritzon atala, ahaztu gabe, nola ez, koadernatutakoetako edo babesorri gisa erabili ziren horietako zatiak.

Gaur egun bildumak liburu xilografikoen bi argitalpen ditu, bakoitza dagokion alearekin, baita 2.298 inkunable-argitalpen ere, 3.159 alerekin.

Bildumari buruzko Bibliografia

  • FERNÁNDEZ POMAR, José María: "Manuscritos e incunables jurídicos de Santo Tomás de Ávila en la Biblioteca Nacional", Espainiako Zuzenbidearen Historia Urtekaria, LVI (1986), 863-887 orr.
  • MARTÍN ABAD, Julián: Los incunables de las bibliotecas españolas: Apuntes históricos y noticias bibliográficas sobre fondos y bibliófilos. Valentzia, 1996.
  • MARTÍN ABAD, Julián: "Los incunables de la Biblioteca Nacional de Madrid: (Datos para la historia de una colección)", hemen: Martín Abad, Julián - Moyano Andrés, Isabel: Catálogo de Incunables de la Biblitoteca Nacional: Tercer apéndice. Madril, 2002, 9-27 orr.
  • JULIÁN MARTÍN ABAD. “The Incunables of the Biblioteca Nacional of Madrid : materials for a History”, Incunabula : studies in fifteenth-century printed books presented to Lotte Hellinga (ed. by Martin Davies). Londres, 1999, 603-622 orr.
  • JULIÁN MARTÍN ABAD. “En plúteos extraños: manuscritos, incunables y raros de la Biblioteca capitular de Ávila en la Biblioteca Nacional de España” Burgos, 2007.
  • JULIÁN MARTÍN ABAD. “¿Mutatis mutandis, una pequeña desamortización? o Sobre 34 incunables de la BP de Cáceres en la BN de España, y sobre otros acontecimientos bibliográficos”, Estudios Extremeños aldizkaria, LXIV, I, 2008ko apirila, 201-232 orr.