Bideograbazioak

1. Bildumaren historia

Zinema, industria-iraultzaren fruitua, XIX. mende amaiera aldera sortu zen, baina soilik 1920. urtean eta, bereziki, mugimenduan zebilen irudiari soinua jartzeko aurrerapen teknologikoak egin zirenean lortu zen garapen ekonomiko eta komertzial garrantzitsua. Soinudun lehenengo filma The jazz singer (1927) izeneko zinta musikala da. Alan Crosland-ek (1894-1936) zuzendu zuen, eta zinemaren industrian iraultza izateaz gainera, zinema XX. mendeko fenomeno artistiko, ekonomiko eta soziologikoetako bihurtu zuen garaiari hasiera eman zion.

Gerora, beste hainbat aldaketa garrantzitsu jazo dira zinemaren industrian, batik bat telebista agertu eta euskarri eta erreproduktore merkatu zabal bat sortu zelako kontsumitzaile partikularrarentzat, XX. mendeko azken laurdenean sortutako industria kultural indartsu bati esker. Euskarriek garapen teknologiaren baitan egin dute aurrera, eta hogeita hamar urtetan soilik pasa gara zeluloide-zintetan bakarrik grabatutako irudietatik zinta magnetikoetara (VHS, Beta, bideo 2000), gerora disko digitaletara (DVD) eta, azkenik, azken urte hauetan nagusitzen ari diren definizio altuko diskoetara (Blu-ray).

Aipatu filma estreinatu eta bi urtera "ikus-entzunezko" terminoa hasi zen erabiltzen mugimenduan dabilen irudia eta soinua agertzen duten produktu kultural guztiak izendatzeko. Berehala liburutegi asko hasi ziren horiek bildumetan gehitzen; lehenengo, noizean behin, zeluloide-filmak, eta, gero, zinta magnetikoetan eta beste euskarri batzuetan merkaturatutako ikus-entzunezkoak etengabe barne hartzen.

Espainiako Liburutegi Nazionalean, ikus-entzunezkoen bilduma sortzearen arrazoia Lege Gordailuaren legea izan zen; izan ere, harri jarraiki, argitalpen bideografiko bakoitzeko ale bat gutxienez Liburutegiari eman behar zitzaion nahitaez.

Gaur egun, dokumentu horiek Ikus-entzunezkoen Zerbitzuan prozesatzen dira, Musika eta Ikus-entzunezkoen sailean; unitate espezializatua da, eta behar-beharrezkoa suertatu zen Liburutegian, gure herrialdean horrelako materialen argitalpen-ekoizpena izugarri areagotu zelako.

2. Funtsak

Gaur eun BNEk duen ikus-entzunezkoen bilduma bideo-zintek (bideo 2000, Beta, VHS), DVD-ek eta Blu-ray-ek osatzen dute, ia guztiak Lege Gordailu bidez barne hartuak. Bilduma hau, modernoa bada ere, oso garrantzitsua da, izan ere, azken hogeita hamar urtetan ikus-entzunezkoen ekoizpen nazional ia osoa gordetzen du.

Ikus-entzunezko dokumentuen ezaugarrietako bat da euskarriak eta erreproduktoreak azkar zahartzen direla, aurrerapen teknologikoek eta merkataritza-praktikek ezartzen duten eraldaketa bizkorraren ondorioz. Arazo horri aurre egiteko, Liburutegi Nazionalaren prebentzio-babesaren programaren barruan, bideo-zinta guztiak digitalizatzeko proiektu bat ezarri da, etorkizunean horiek iraun ahal izateko. Hala ere, BNEren zeregina ez da ikus-entzunezkoen edukiak zaindu eta helaraztea soilik; horien jatorrizko euskarri fisikoa ere kontuan hartzen du.

Gaur egungo ikus-entzunezko euskarriei dagokienez (DVD eta Blu-ray), BNEren bilduma kultura eta aisialdi arlo berri honetako ekoizpen nazionalaren isla argia da. Sortzeko dugun gaitasunaren eta ikus-entzunezkoak kontsumitzeko dugun ohituraren froga da; gainera soziologoek zein arte eta kultura adituek etekina atera diezaiokete.

2.1 Ikus-entzunezkoen sailkapena
Bilduman, lau gai banantzen dira, bakoitza bloke batean:

• Film zinematografikoak
• Informaziorako ikus-entzunezkoak eta dokumentalak.
• Ikus-entzunezko musikalak.
• Multimedia

2.1.1 Film zinematografikoak
Lehenengo bloke hau da handiena, baita erabiltzaileek gehien eskatzen dutena ere, filmen aberastasun eta askotarikotasunari esker.
Blokean honako hauek aurki daitezke:

• Zinema mutua.
• Film nazionalak eta nazioartekoak.

Aipatu behar da genero zinematografiko guztietan izenburu-zerrenda oso zabala dagoela, sortu zenetik XXI. mendera zinemaren historian izan diren film esanguratsuenekin.

2.1.1.1 Telesailak
Kapitulu ugari dituzten eta telebistan arrakasta izan zuten filmen izenburuak. Atal honetan, telesail espainiarrak, europarrak eta iparramerikarrak daude.

2.1.1.2 Animazio-filmak
Oro har, haurrentzako badira ere, gazte eta helduentzako ere badaude. Bilduma garrantzitsuenen artean daude Mangako eredu japoniarrean oinarritutako marrazki bizidunak eta, berriz ere, ekoizpen nazionalak eta nazioartekoak.

2.1.1.3 Film labur zinematografikoak
Sorkuntza zinematografikoaren modalitate honek aurrera bultzada nabarmena jaso du azken urte hauetan, eta sortzaile ugarik areagotzen dute saila. Ikus-entzunezko merkatuak ekoizpen-mota hau sustatzen du, gehienetan euskarri digitalean merkaturatzen baita, areto zinematografikoetan erakutsi gabe. Hainbat disko digitalek mota honetako ekoizpen zinematografikoen lehiaketak barne hartzen dituzte, eta, beste batzuetan, film laburrak film luzeekin batera merkaturatzen dira.

2.1.2 Informaziorako ikus-entzunezkoak eta dokumentalak
Dokumentu hauen artean material oso desberdinak topatuko ditugu; hala ere, guztiek dute informatzeko eta heziketarako izaera. Hasiera batean, irakaskuntza-bideoak oinarrizko prestakuntza zuten helburu, baina, onarpen handia zutela ikusi ondoren, hezkuntza-maila guztietara zabaldu ziren. Dokumental eta prestakuntza motako ikus-entzunezkoek edonolako gaiak besarkatzen dituzte: kultura, historia, kazetaritza, kirolak, aisialdia, higienea, bidaiak eta natura, erlaxazio-teknikak, etab.

Askotan lehen-mailako informazio iturriak dira, politika, arte, letra edo musikaren munduko gertaera eta pertsonaia ezagunen irudi eta soinuak erregistratzen baitituzte zerbait gertatzen den une batean.

2.1.3 Ikus-entzunezko musikalak
Ikus-entzunezko argitalpen komertzialean eta BNEren bilduman hiru aldagai musikal nagusitzen dira: 

• Ikuskizun handien grabazioak. Zuzendari garrantzitsuak dituzten ganberako orkestren eta orkestra sinfonikoen kontzertu batzuk merkaturatzen dira, opera eta ballet ikuskizunak, bokal bakarlariak edo instrumentalisten errezitaldiak, zarzuela-adierazpenak, etab. 

• Bideoklipak. Abeslari eta musika-taldeek beren sorkuntza berriak sustatzerakoan egiten dituzten ikus-entzunezko sorkuntza guztiak dira. Askotan, dokumentu digital horiek artista jakin batzuen bideoklipen antologia hutsak dira, musika eta plastika bat eginez. 

• Abeslarien, pop, rock eta egungo musika taldeen kontzertuak zuzenean. Musika klasikoarekin bezala, musika komertzialenean ere ikus-entzunezkoak argitaratzen dira, interprete eta musika-talde oso ezagunen kontzertuekin; askotan biretan grabatzen dira, oroitzapenezko ikuskizunetan edo ongintzazko ekitaldietan.
  
  Bildumarako sarrera
  Bilduma bi kode handitan taldekatzen da: 

• VD/ = Bideo-zintetarako (euskarria edozein dela ere, Beta, VHS edo Bideo 2000).
• DVD/ = Euskarri digitala duten ikus-entzunezko guztietarako.

Biak Liburutegi Nazionaleko Errekoletoak egoitzan kontsulta daitezke.

Batzuetan arestian aipatutako siglei hauek eransten zaizkie: AH (AHVD eta AHDVD) eta DL (DLVD eta DLDVD). Kode horiek adierazten dute ale bikoiztuak edo hirukoiztuak direla; Alcalá de Henaresko Liburutegi Nazionalaren egoitzan egon ohi dira.

AH kodea duten aleak VD edo DVD kodeen baliokideak erabilgarri ez daudenean soilik kontsulta daitezke. DL kodea dutenak, berriz, gordetzeko aleak dira, eta ezin dira kontsultatu. Azkenik, MDVD kodea ikus-entzunezko dokumentuak iraunarazteko aipatu babes-programari jarraiki digitalizatu diren zinta magnetikoetako dokumentuetarako da, eta erabiltzaileak aukera du horiek kontsultatzeko, jatorrizkoa kontsultatu ordez.

Ikus-entzunezko bildumara Liburutegi Nazionalaren katalogo automatizatuaren bidez sar daiteke, bai Liburutegian bertan, bai Liburutegiko webgunearen bidez.

Katalogoan bi katalogazio-maila aurkituko ditugu: 

• Deskribapen laburra. Dokumentuaren oinarrizko datuak dakartza: izenburua, zuzendaria, gidoigilea, soinu-bandaren konpositorea, ekoizlea, interpreteak, argitalpen-data eta filmaren hedapena, baita ezaugarri fisikoak ere. Batzuetan dokumentuaren laburpentxo bat ere badakar.

• Deskribapen bibliografiko osoa. Kasu honetan, aipatu datuez gainera, dokumentura sartzeko puntu normalizatuak adierazten dira, bilaketa-aukerak areagotzeko; generoen araberako sailkapen bat ere eman ohi da.

Espainieraz dauden ikus-entzunezko dokumentu guztiak ahalik eta modu zorrotzenean katalogatzen ari dira, film bat egiteko lan zailean parte hartzen duten zuzendari, errealizadore, interprete eta beste artista batzuei buruz informazio ugari eman ahal izateko gaztelaniadun komunitateari.

BNEk, euskarri inprimatuan, ikus-entzunezkoen bibliografia espainiar bat argitaratu du, urtean zehar argitaratu den guztia deskribatzen duen bibliografia urtekari bat.